Christina Kitsos : Η δύναμη της ελληνικής κληρονομιάς στη σύγχρονη Ευρώπη

Συνέντευξη στην Ζέτα Τζιώτη

Η πορεία της Christina Kitsos δεν περιορίζεται σε μια επιτυχημένη πολιτική διαδρομή στη Γενεύη. Αποτυπώνει μια σύγχρονη σύνδεση δύο χωρών με βαθιές ιστορικές και ανθρώπινες γέφυρες. Γεννημένη στην Ελβετία και κάτοχος διπλής υπηκοότητας, μεγάλωσε με την Ελλάδα παρούσα στην καθημερινότητά της. Η μητέρα της, Θεσσαλονικιά με ρίζες στην Ανατολική Θράκη και την Κωνσταντινούπολη, και ο πατέρας της, από την Έδεσσα με καταγωγή από τη Μακεδονία και την Ίμβρο, μετέφεραν στο οικογενειακό της περιβάλλον μνήμες, αφηγήσεις και αξίες που ξεπερνούσαν τα γεωγραφικά σύνορα. Έτσι, η ελληνική της κληρονομιά δεν αποτέλεσε απλώς στοιχείο καταγωγής, αλλά ζωντανό βίωμα που συνέβαλε ουσιαστικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς της.
Η διαδρομή της στη δημόσια ζωή δεν είναι απλώς μια πολιτική πορεία. Είναι η συνέχεια μιας βαθιάς πολιτισμικής κληρονομιάς που συνδέει την έννοια της κοινότητας με την αλληλεγγύη και τη συλλογική ευθύνη. Από την εφηβεία της ακόμη, όταν σε ηλικία μόλις 13 ετών εντάχθηκε στο Κοινοβούλιο των Νέων, μέχρι την εκλογή της ως Συμβούλου Διοίκησης της Πόλης της Γενεύης το 2020 και την ανάληψη του αξιώματος της Δημάρχου το 2024 – στο πλαίσιο της ετήσιας εναλλαγής των πέντε μελών της εκτελεστικής κυβέρνησης – η Christina Kitsos υπηρετεί με συνέπεια το όραμα μιας κοινωνίας δίκαιης, ανοιχτής και συμπεριληπτικής.

Ωστόσο, πίσω από τους θεσμικούς τίτλους και τις πολιτικές ευθύνες, παραμένει μια Ελληνίδα της διασποράς που τιμά τις ρίζες της και φέρει στην ευρωπαϊκή δημόσια σφαίρα το ήθος και την ανθρωπιστική παράδοση της ελληνικής κληρονομιάς. Εκλεγμένη από το 2020 στην πενταμελή Εκτελεστική Αρχή της Πόλης της Γενεύης, με αρμοδιότητα την κοινωνική συνοχή και την αλληλεγγύη, κινείται στον πυρήνα των κοινωνικών πολιτικών, εκεί όπου οι ανισότητες, τα ζητήματα φύλου και η προστασία των ευάλωτων δεν είναι θεωρία, αλλά καθημερινή διαχείριση.
Ως γυναίκα σε θέση εξουσίας, σε έναν χώρο που παραμένει απαιτητικός και συχνά άνισος, έχει βιώσει από κοντά τα στερεότυπα που συνοδεύουν τη γυναικεία παρουσία στη δημόσια ζωή. Η ανάγκη διαρκούς απόδειξης επάρκειας, ο σχολιασμός της εικόνας, οι ερωτήσεις για την προσωπική ζωή που σπανίως τίθενται σε άνδρες πολιτικούς, συνθέτουν ένα τοπίο γνώριμο για πολλές γυναίκες της πολιτικής. Η δική της στάση όμως δεν υπήρξε αμυντική. Αντιθέτως, επένδυσε στη θεσμική συνέπεια και στη διεκδίκηση χώρου με όρους ουσίας. Δεν οικοδόμησε το προφίλ της πάνω στην αντιπαράθεση, αλλά επένδυσε στη θεσμική δουλειά, στη διοικητική επάρκεια και σε μια πολιτική αντίληψη που τοποθετεί στο επίκεντρο την κοινωνική δικαιοσύνη.
Στη συνέντευξή μας μιλά για την αυτοπεποίθηση ως πολιτικό εργαλείο, για τη συλλογική ενδυνάμωση ως προϋπόθεση ισότητας και για την αδήριτη ανάγκη να σπάσουν τα αόρατα όρια που εξακολουθούν να περιορίζουν τις γυναίκες.

Η Kitsos ανήκει σε εκείνη τη γενιά της ελληνικής διασποράς που δεν αντιμετωπίζει την καταγωγή ως διακοσμητικό στοιχείο, αλλά ως ζωντανό κομμάτι της δημόσιας παρουσίας της. Η Γενεύη, άλλωστε, δεν είναι μια ουδέτερη πόλη ως προς την ελληνική ιστορία. Υπήρξε τόπος δράσης του Ιωάννη Καποδίστρια, ο οποίος συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της ελβετικής ουδετερότητας πριν επιστρέψει για να αναλάβει τη διακυβέρνηση της νεοσύστατης Ελλάδας από την Κέρκυρα, τη γενέτειρά του, έως το Ναύπλιο και την Αίγινα, πόλεις – σταθμούς του πρώτου ελληνικού κράτους.

Η Christina Kitsos εκπροσωπεί ένα μοντέλο σύγχρονης ηγεσίας όπου η γυναικεία εμπειρία, η πολιτισμική μνήμη και η δημόσια ευθύνη δεν λειτουργούν ανταγωνιστικά, αλλά συμπληρωματικά. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό της μήνυμα σε μια εποχή που αναζητά νέες ισορροπίες, υπενθυμίζοντας πως η ταυτότητα δεν είναι βάρος αλλά δύναμη και πως η ιστορία μπορεί να λειτουργήσει ως πυξίδα ευθύνης για το παρόν και το μέλλον.

Ποια ήταν η δυσκολία για μια γυναίκα όπως εσείς να εμπλακεί στην πολιτική μιας άλλης χώρας; Ποιες προκλήσεις αντιμετωπίσατε στην αρχή της πολιτικής σας σταδιοδρομίας;
Το γεγονός ότι είμαι γυναίκα και σοσιαλίστρια θα μπορούσε να έχει προκαλέσει περισσότερες δυσκολίες από το ότι είμαι ελληνικής καταγωγής! Η Γενεύη είναι μια πόλη που αποτελείται από περισσότερες από 190 εθνικότητες με πολύ διαφορετικές διαδρομές. Ο πλούτος και η ταυτότητά της εδράζονται στη συμβολή των διαφορετικών μεταναστευτικών ρευμάτων εδώ και πάνω από πέντε αιώνες. Όσο για την Ελλάδα, απολαμβάνει στην Ελβετία ιδιαίτερα θετική απήχηση, χάρη στον πολιτισμό, την ιστορία, τη φιλοξενία της και το μοναδικό της φως.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην πολιτική και πώς θα μπορούσε να βελτιωθεί η κατάσταση σε διεθνές επίπεδο;

Οι γυναίκες στην πολιτική εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια. Οι διακρίσεις και τα στερεότυπα παραμένουν παρόντα. Συχνά, για παράδειγμα, η συζήτηση μετατοπίζεται στην εξωτερική μας εμφάνιση ή στον τρόπο που ντυνόμαστε. Θυμάμαι ένα περιστατικό: στη μέση μιας πολιτικής αντιπαράθεσης, κάποιος αναφέρθηκε στο «όμορφο χαμόγελό» μου. Πρόκειται για έναν τυπικό τρόπο να σε περιορίσουν σε έναν ρόλο και να επιχειρήσουν να σε αποδυναμώσουν, εις βάρος των πεποιθήσεων και των ικανοτήτων σου.
Οι αντιστάσεις σχετίζονται επίσης με τις κοινωνικές αναπαραστάσεις της εξουσίας. Είναι δυσκολότερο για ορισμένους να αποδεχθούν μια γυναίκα σε θέση ισχύος απ’ ό,τι έναν άνδρα, διότι αυτό ανατρέπει τα παραδοσιακά πρότυπα ανδρισμού. Κάτι ανάλογο συμβαίνει όταν μια γυναίκα κερδίζει περισσότερα χρήματα από τον σύντροφό της.
Η συμφιλίωση πολιτικής δέσμευσης, επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής αποτελεί ακόμη μια μεγάλη πρόκληση. Οι δημόσιες πολιτικές, ιδίως στην Ελβετία, παραμένουν ανεπαρκείς για τη στήριξη των οικογενειών και των γυναικών, ιδιαίτερα μετά τη μητρότητα. Η άνιση κατανομή των οικιακών ευθυνών εξακολουθεί να επιβαρύνει κυρίως τις γυναίκες, όπως και οι μισθολογικές ανισότητες.
Τα μέσα ενημέρωσης διαδραματίζουν επίσης ρόλο. Σπάνια ρωτούν έναν άνδρα πώς καταφέρνει να συνδυάσει την οικογενειακή ζωή με την άσκηση της εξουσίας, ενώ από τις γυναίκες ζητείται διαρκώς να απολογούνται.
Τέλος, οι σεξιστικές και σεξουαλικές βίες επιμένουν. Μας υπενθυμίζουν ότι δεν αρκεί να σπάσει η σιωπή αλλά απαιτούνται ουσιαστικά μέτρα πρόληψης και προστασίας των κοριτσιών και των γυναικών.

Ποιο είναι το ποσοστό των γυναικών που κατέχουν αντίστοιχες θέσεις με τους άνδρες στη Γενεύη ή στην Ελβετία; Παρατηρείτε πρωτοβουλίες που συμβάλλουν στην ισότητα των φύλων στην πολιτική;

Στην Πόλη της Γενεύης η κατάσταση είναι εξαιρετική, καθώς τέσσερις γυναίκες συμμετέχουν στην πενταμελή Εκτελεστική Αρχή. Σε εθνικό επίπεδο, οι γυναίκες καταλαμβάνουν λίγο περισσότερο από το ένα τρίτο των εδρών στο Κοινοβούλιο, ποσοστό που υπολείπεται της ισοτιμίας αλλά συνιστά σημαντική πρόοδο σε σύγκριση με τις προηγούμενες δεκαετίες.
Δύο γυναίκες πολιτικοί από τη Γενεύη, η Ruth Dreifuss και η Micheline Calmy-Rey, ανέλαβαν μάλιστα το ύπατο αξίωμα της χώρας, την Προεδρία της Συνομοσπονδίας.
Παρότι η Γενεύη διακρίνεται ως προς την εκπροσώπηση των γυναικών, οι ανισότητες παραμένουν. Στην Ελβετία αναπτύσσονται αρκετές πρωτοβουλίες που συμβάλλουν στη βελτίωση της κατάστασης. Θα ανέφερα το Κίνημα της Γυναικείας Απεργίας. Κάθε 14 Ιουνίου, σε ανάμνηση της πρώτης γυναικείας απεργίας που πραγματοποιήθηκε το 1991, κινητοποιεί δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους σε όλη τη χώρα. Έχει εξελιχθεί σε μια σημαντική στιγμή ευαισθητοποίησης, ανταλλαγής απόψεων αλλά και αγώνα για την ουσιαστική ισότητα.
Παράλληλα, οι μεταρρυθμίσεις του νομικού πλαισίου έχουν ενισχύσει την προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών στην Ελβετία, ιδίως σε ό,τι αφορά τη συναίνεση και τη μεταχείριση των θυμάτων από το δικαστικό σύστημα.

Ποια θεωρείτε ότι είναι η πιο αποτελεσματική στρατηγική για την ενδυνάμωση των γυναικών στην κοινωνία, ιδίως σε θέσεις εξουσίας.

Κατά τη γνώμη μου, για να ξεπεραστούν οι μηχανισμοί λογοκρισίας και αυτολογοκρισίας που συχνά περιορίζουν τις γυναίκες, μία από τις αποτελεσματικότερες στρατηγικές είναι η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης. Αυτή καθορίζει την ικανότητα να παίρνει κανείς τον λόγο, να τοποθετείται ως νομιμοποιημένος συνομιλητής, να αναλαμβάνει ευθύνες και να οραματίζεται τον εαυτό του σε ρόλους λήψης αποφάσεων. Η αυτοπεποίθηση αυτή δεν αφορά μόνο το άτομο. Χτίζεται συλλογικά, μέσα από περιβάλλοντα που ενθαρρύνουν, αναγνωρίζουν και αναδεικνύουν τις δεξιότητες των κοριτσιών και των γυναικών από νεαρή ηλικία. Η προβολή γυναικείων προτύπων, η εκπαίδευση και τα δίκτυα υποστήριξης διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.

Ποιες δράσεις ή πολιτικές θα θέλατε να προωθήσετε για την ενίσχυση των δικαιωμάτων των γυναικών στην Ελβετία αλλά και διεθνώς.

Υποστηρίζω δράσεις που ανταποκρίνονται σε αιτήματα, τα οποία οι γυναίκες διατυπώνουν εδώ και δεκαετίες: ίση αμοιβή για ίσες δεξιότητες, ισχυρή κοινωνική προστασία, καθολική πρόσβαση στη Δικαιοσύνη.
Μια ολοκληρωμένη οικογενειακή πολιτική αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα. Για παράδειγμα, στην Ελβετία οι γυναίκες δικαιούνται 16 εβδομάδες άδειας μητρότητας και οι άνδρες δύο εβδομάδες άδειας πατρότητας. Η καθιέρωση μιας ουσιαστικής γονικής άδειας, ισότιμα κατανεμημένης μεταξύ των δύο γονέων, θα περιόριζε τις επαγγελματικές ανισότητες που συνδέονται με τη μητρότητα, θα ενίσχυε τη δίκαιη κατανομή των οικογενειακών ευθυνών και θα βελτίωνε συνολικά την ποιότητα ζωής των οικογενειών.
Η καταπολέμηση των μισθολογικών ανισοτήτων πρέπει επίσης να ενισχυθεί, μέσω αποτελεσματικότερων μηχανισμών ελέγχου, μισθολογικής διαφάνειας και αποτρεπτικών κυρώσεων όταν διαπιστώνονται αδικαιολόγητες αποκλίσεις. Παράλληλα, είναι αναγκαίο να αναβαθμιστούν τα επαγγέλματα στα οποία κυριαρχούν οι γυναίκες, ιδίως εκείνα της φροντίδας, που είναι ζωτικής σημασίας για τις κοινωνίες μας αλλά συχνά παραμένουν υποτιμημένα και επισφαλή.
Η καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών αποτελεί επίσης μείζον ζήτημα. Είναι κρίσιμο να αντιμετωπιστεί η ατιμωρησία, να ενισχυθεί η πρόληψη, να βελτιωθεί η υποστήριξη των θυμάτων και να διασφαλιστεί η αποτελεσματική δικαστική προστασία, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.
Τέλος, η εκπαίδευση στην ισότητα από νεαρή ηλικία είναι καθοριστικός μοχλός για τη μακροπρόθεσμη αλλαγή νοοτροπιών. Αποδομώντας τα έμφυλα στερεότυπα και προωθώντας τον σεβασμό, την ισότητα και τη διαφορετικότητα, προετοιμάζουμε τις επόμενες γενιές για πιο δίκαιες και ισορροπημένες σχέσεις.

Ποια είναι η προσωπική σας εμπειρία ως γυναίκα σε θέση ηγεσίας; Πώς τη διαχειρίζεστε και ποια συμβουλή θα δίνατε σε νέες γυναίκες που επιθυμούν να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο;

Το να νιώθει κανείς ότι στηρίζεται, ότι περιβάλλεται από ανθρώπους εμπιστοσύνης, είναι καθοριστικό για να αντέξει στον χρόνο, να λαμβάνει αποφάσεις με νηφαλιότητα και να μη μένει απομονωμένος μπροστά στις ευθύνες.
Έχω επίσης μάθει πόσο σημαντικό είναι να μην εγκλωβίζεται κάποιος στους ρόλους που η κοινωνία εξακολουθεί να αποδίδει στις γυναίκες. Αυτό σημαίνει, ορισμένες φορές, να μη δίνει απάντηση σε ερωτήσεις που αφορούν την ιδιωτική ζωή ή που δεν θα είχαν τεθεί σε έναν άνδρα στην ίδια θέση. Απαιτείται απόσταση και επίγνωση των μηχανισμών που λειτουργούν.
Η προστασία της προσωπικής ζωής αποτελεί μέρος αυτής της ισορροπίας. Είναι ουσιώδες να τίθενται σαφή όρια ανάμεσα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό χώρο, ιδίως στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, ώστε να διασφαλίζεται η συγκέντρωση στο δημόσιο έργο.
Η συμβουλή μου προς τις νέες γυναίκες είναι να μην επιβάλλουν οι ίδιες στον εαυτό τους περιορισμούς. Οι κοινωνικές πιέσεις μπορεί να οδηγήσουν στην αμφισβήτηση της νομιμοποίησης ή στην αίσθηση ότι «δεν θα τα καταφέρουν». Είναι σημαντικό να μην εσωτερικεύουν αυτά τα εμπόδια, να πιστεύουν στις δυνατότητές τους και να διεκδικούν τη θέση τους χωρίς να απαρνούνται αυτό που είναι.