Η «συγχορδία» των γυναικείων ορμονών

Δρ. Ελένη Πανταζή
Ενδοκρινολόγος Διαβητολόγος, PhD
τ. Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος Νοσοκομείου Αλεξάνδρα
pantazi.lena@yahoo.com

Κατά την εφηβεία δυο κύριες γυναικείες ορμόνες, τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη αυξάνονται για να επέλθει η εμμηναρχή. Παρουσιάζουν κυκλική σταθερότητα κατά την αναπαραγωγική ηλικία και κορυφώνονται σε αστάθεια κατά την κλιμακτήριο (45-50 έτη) καταλήγοντας σε οριστική πτώση των οιστρογόνων με την εμμηνόπαυση. Ο μέσος χρόνος εμμηνόπαυσης στις Ελληνίδες είναι τα 50-51 έτη.

Αυτή είναι η φυσιολογική εξέλιξη των γυναικείων ορμονών. Υπάρχουν όμως και ορμονικές διαταραχές και στις 3 φάσεις της ζωής της γυναίκας:

Ολιγοαμηνόρροια: δηλαδή λιγότερο αίμα κατά την έμμηνο ρύση (ΕΡ).

Αραιομηνόρροια: κύκλοι άνω των 40 ημερών. Ο φυσιολογικός κύκλος είναι 26-30 ημέρες.

Πολυμηνόρροια: μεγάλη ποσότητα αίματος κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως.

Ο κυριότερος εκπρόσωπος αυτών των διαταραχών είναι το πολυκυστικό σύνδρομο (P.C.O) το οποίο ποικίλλει από ελαφρότατο που δεν το αντιλαμβάνεται η γυναίκα έως βαρύτατο με μεγάλες περιόδους αμηνόρροιας και υπερτρίχωση λόγω υπερπαραγωγής ανδρογόνων.

Οι μεγάλες διαταραχές της έμμηνου ρύσεως σε όλες τις φάσεις της ζωής της γυναίκας συνοδεύονται από διάφορα συμπτώματα όπως: κακή διάθεση, εξάψεις, εφιδρώσεις, κεφαλαλγίες, διαταραχές του ύπνου και σωματικές αλλαγές, όπως αύξηση του σωματικού βάρους κυρίως της κοιλιάς και της μέσης.

Αυτές οι διαταραχές είναι πιο έντονες στη κλιμακτήριο και περιλαμβάνουν τα προαναφερόμενα, καθώς επίσης κολπική ξηρότητα, μαστοδυνία, ευερεθιστότητα, άγχος, κατάθλιψη, αδυναμία συγκέντρωσης και προσοχής και σε μερικές γυναίκες τριχόπτωση, ξηρότητα του δέρματος και άλλες πιο ανώδυνες αλλαγές. Άρα επιδρούν οι διακυμάνσεις των ορμονών αυτών σε όλα τα συστήματα του οργανισμού: εγκέφαλο, δέρμα, κόλπο, μαστούς, αγγεία, νευρικό σύστημα.

Πρόληψη για τις περισσότερες από αυτές τις διαταραχές δεν υπάρχει, απλά αντιμετώπιση. Για τις έφηβες όταν πρόκειται για ήπιες διαταραχές εφησυχασμός, ότι με την πάροδο της ηλικίας θα υπάρξει καλυτέρευση. Αν οι διαταραχές είναι μεγαλύτερες όπως σε P.C.O σύνδρομο βαρύ με μεγάλες διαταραχές της εμμήνου ρύσεως, μπορούμε να δώσουμε προγεστερόνη και να έχουμε φυσιολογική Ε.Ρ για κάποιο χρονικό διάστημα. Επίσης όταν υπάρχει υπερτρίχωση ή και τριχόπτωση του τριχωτού της κεφαλής δίνουμε ουσίες ορμονικές που ονομάζονται αντιανδρογόνα. Στη κλιμακτήριο, όταν υπάρχουν συμπτώματα (γιατί μπορεί και να μην υπάρχουν) δίνουμε ανάλογα: αν υπάρχουν αραιοί κύκλοι άνω των 3-4 μηνών και συνοδεύονται από εξάψεις και τα άλλα συμπτώματα που προανέφερα δίνουμε προγεστερόνη. Αν υπάρχουν ακόμα λίγα οιστρογόνα η Ε.Ρ ομαλοποιείται και τα συμπτώματα καλυτερεύουν. Στο τελευταίο στάδιο δηλαδή στην εμμηνόπαυση μπορούμε να δώσουμε θεραπεία υποκατάστασης με μικρή δόση οιστρογόνων και προγεστερόνης αν υπάρχει μήτρα. Αν δεν υπάρχει μήτρα λόγω προηγηθείσης υστερεκτομής δίνουμε μόνο οιστρογόνα. Αυτή η θεραπεία είναι γνωστή σαν HRT. Απαραίτητη προϋπόθεση για να δοθεί αυτή η θεραπεία είναι οι γυναίκες να μην καπνίζουν και να μην έχουν αγγειοπάθεια γιατί τότε υπάρχει κίνδυνος εμβολής. Η διάρκεια της θεραπείας με HRT εξαρτάται από την επιθυμία των γυναικών που θα τη λάβουν. Συνήθως διαρκεί 10 έτη. Αντένδειξη επίσης για αυτή τη θεραπεία είναι Ca μαστού σε πρώτου βαθμού συγγενείς ηλικίας κάτω των 35 ετών. Όταν οι γυναίκες δε θέλουν να λάβουν HRT εναλλακτικά δίνουμε φυτοοιστρογόνα τα οποία μιμούνται τα οιστρογόνα, έχουν ισχυρή αντιοξειδωτική δράση και συμβάλουν στη καρδιακή υγεία μειώνοντας την LDL στο αίμα. Επίσης συνιστώνται τροφές πλούσιες σε ασβέστιο, βιταμίνη D και Mg για πρόληψη απώλειας οστικής μάζας επειδή με την εμμηνόπαυση αυξάνει ο κίνδυνος της οστεοπόρωσης. Για τη ξηρότητα του κόλπου υπάρχουν σκευάσματα κολπικών υποθέτων με υαλουρονικό οξύ και σκευάσματα υγραντικών κολπικών αλοιφών.

Και ας θυμηθούμε όλα στη γη έχουν ρυθμό. Όλα λειτουργούν σαν τη μουσική και όλα χορεύουν με το ρυθμό της. Πριν την εφηβεία η μουσική είναι ωραία, άλλα μόλις οι ορμόνες φτάσουν στο ζενίθ τους και αρχίζει η αστάθεια και η πτώση τους, η μουσική και ο ρυθμός διαφοροποιούνται. Η ζωή φυσικά εξακολουθεί να έχει ρυθμό άλλα δε χορεύουμε πια με αυτόν αν έχουμε χάσει το ρυθμό μας. Μπορούμε όμως να κρατήσουμε αυτό το ρυθμό περισσότερο χρονικό διάστημα αν υιοθετήσουμε έναν κατάλληλο τρόπο ζωής, όπως υγιεινή διατροφή, άσκηση, διατήρηση του σωματικού βάρους και HRT για μεγάλο διάστημα μετά την εμμηνόπαυση ως και 10 έτη.