Ο ρολος μας απέναντι στο δίκαιο του ισχυρού

Aπο τον Ζαχαρία Καπλανίδη
Οικονοµολόγο

Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι ολόκληρος ο πλανήτης μας βιώνει, εδώ και τουλάχιστον ένα χρόνο, το φαινόμενο Trump, που σε απλά και χωρίς περιστροφές λόγια σημαίνει, επιβολή των συμφερόντων του δια της απειλής και χρήσης της στρατιωτικής ισχύος. Η αλήθεια είναι ότι το φαινόμενο αυτό δεν είναι μόνο σημερινό.

Από καταβολής κόσμου, οι πρόγονοι μας, σε ατομικό καταρχήν επίπεδο και αργότερα, όταν δημιούργησαν κοινωνικές ομάδες, σε συλλογικό, επιβάλλοντο των αντιπάλων τους με την χρήση βίας και με την σωματική ή συλλογική ισχύ. Δυστυχώς ακόμα και από την εποχή του Άβελ και Κάιν, οι άνθρωποι είχαν έντονο το στοιχείο του ανταγωνισμού και την ανάγκη επικράτησης έναντι άλλων συνανθρώπων τους, ακόμα και ολόκληρων κοινωνιών. Αναρίθμητοι οι φόνοι σε ατομικό επίπεδο και αναρίθμητοι οι πόλεμοι κοινωνιών και κρατών από την εποχή ακόμα της εξάπλωσης των Homo Sapiens 100.000 χρόνια προ Χριστού. Θεωρώ ότι αυτή είναι η μεγαλύτερη κατάρα του Πλάστη μας προς το ανθρώπινο γένος. Ο ανταγωνισμός και ο φθόνος, πολύ συχνά χωρίς λελογισμένη βάση, προς τον συνάνθρωπο μας.

Πολύ αργότερα από την εμφάνιση και επικράτηση των Homo Sapiens, οι άνθρωποι αντιλήφθηκαν ότι ο μόνος τρόπος για να επιβιώσουν απέναντι στα άγρια και πολύ ισχυρότερα θηρία αλλά και απέναντι στα στοιχεία της φύσης, ήταν η δημιουργία κοινωνιών δηλαδή μικρές ή μεγαλύτερες ομάδες ανθρώπων, με κοινά χαρακτηριστικά αλλά και κοινές ανάγκες. Έτσι αναγκαστικά, ανέκυψαν και οι κανόνες λειτουργίας αυτών των κοινωνιών, όπως ο επιμερισμός των εργασιών στο κυνήγι και την καλλιέργεια της γης, στην φροντίδα του σπιτιού και των παιδιών κ.α. Και φυσικά τέθηκαν και οι πρώτοι κανόνες δικαίου που όφειλαν όλοι να ακολουθούν και που ρύθμιζαν το κοινό συμφέρον της ομάδας και όχι το ατομικό του ισχυρότερου σωματικά.
Από εκείνες λοιπόν τις πρώτες συστάσεις ομάδων και κοινωνιών, μέχρι και σήμερα, η προσπάθεια τους είναι η θέσπιση κοινών αποδεκτών κανόνων δικαίου που υπερισχύουν του «προπατορικού αμαρτήματος»… το δίκαιο ή καλύτερα το συμφέρον του ισχυρότερου.

Ωστόσο παρά την αδιαμφισβήτητη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και συνύπαρξης των ανθρώπων σε κοινωνικές ομάδες και κυρίως σε Κράτη και Έθνη, στην σημερινή εποχή, τα φαινόμενα απόκλισης από κανόνες δικαίου όχι μόνο δεν εξαλείφθηκαν αλλά συνεχώς επαυξάνονται. Μετά μάλιστα τις καταστροφικές συνέπειες των Α’ και Β’ Παγκοσμίων Πολέμων, δημιουργήσαμε τόσο κανόνες διεθνούς δικαίου αλλά και οργανισμούς, όπως η Κοινωνία των Εθνών (ΚΤΕ) και ο ΟΗΕ, αλλά και διεθνείς φορείς όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, το Διεθνές Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, κα.

Το αποτέλεσμα; δεκάδες πόλεμοι σε εξέλιξη, ακόμα και σήμερα, ανά την υφήλιο, εκατομμύρια φόνοι σε ατομικό επίπεδο, συστήματα δικαιοσύνης που μόνο δικαιοσύνη δεν παράγουν και η βία ακόμα και μεταξύ των ανηλίκων αλλά και στις ίδιες τις οικογένειες να είναι πρωτοσέλιδα σε όλες τις εφημερίδες του κόσμου. Την ίδια στιγμή, η διακυβέρνηση Trump,έρχεται με τον πιο ωμό τρόπο να στείλει ένα ξεκάθαρο μήνυμα ότι οι άνθρωποι και οι οργανωμένες κοινωνίες σε κράτη δεν είναι ισότιμες μεταξύ τους και οι διεθνείς σχέσεις δεν διέπονται από αντικειμενικούς κανόνες δικαίου. Ένα είναι το επικρατούν δίκαιο και αυτό είναι η απληστία και το συμφέρον του ισχυρού. Τελεία και παύλα.

Το ερώτημα είναι τι γίνεται απ΄εδώ και στο εξής. Κατά την άποψη μου δύο δρόμοι ανοίγονται μπροστά στην ανθρωπότητα και κυρίως μπροστά στα πιο αδύναμα κράτη: Ο ένας είναι η αποδοχή της πραγματικότητας και η υποταγή στην μοίρα μας και ο άλλος η αντίδραση. Η πρώτη περίπτωση είναι ίσως και η πιο εύκολη. Αποδέχεσαι τον ισχυρό εντάσσεσαι στην «αυλή του» γίνεσαι μέρος των σχεδίων του «και όλα «καλά». Απολαμβάνεις κάποιων προνομίων, θεωρείς ότι προστατεύεις τα συμφέροντα της οικογένειας σου και όλοι μαζί εξασφαλίζετε κάποιο ικανοποιητικό επίπεδο διαβίωσης. Την ίδια στιγμή δικαιολογείς τον εαυτό σου λέγοντας το «ποιος είμαι εγώ να τα βάλω μ’αυτούς, δεν έχω καμία ελπίδα». Πανανθρώπινες αξίες όπως δικαιοσύνη, ελευθερία, αλληλεγγύη, αξιοπρέπεια, που χύθηκαν ποτάμια αίματος στην ανθρώπινη ιστορία για να επικρατήσουν σαν υπέρτατα αγαθά, περνάνε σ ’αυτήν την περίπτωση σε δεύτερη μοίρα. Το πιάτο φακής του Κάιν είναι το υπέρτατο αγαθό. Η άλλη διέξοδος των κοινωνιών και των οργανωμένων κρατών είναι η λύση που πρότεινε ο Καναδός πρωθυπουργός πρόσφατα στην ομιλία του στο Νταβός. Η συνένωση των μεσαίων δυνάμεων, και εγώ θα έλεγα γιατί όχι και των μικρών, ενάντια στους ισχυρούς του πλανήτη.

Η Παγκόσμια Ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα, όπου όταν μικρές και ανίσχυρες θεωρητικά δυνάμεις συνενώθηκαν και αγωνίστηκαν με πάθος, όχι για πλούτη αλλά για ελευθερία και αξιοπρέπεια, κατόρθωσαν αυτό που μέχρι εκείνη την στιγμή θεωρείτο ακατόρθωτο. Μην πάμε μακριά. Σκεφθείτε την Ελληνική Επανάσταση, τους Βαλκανικούς Πολέμους, ενάντια στην πανίσχυρη Οθωμανική αυτοκρατορία, τις αλλεπάλληλες νίκες των τότε μικρών Ελληνικών πόλεων κατά των πανίσχυρων στρατών των Περσών, την ειρηνική επανάσταση του Γκάντι ενάντια στην πανίσχυρη Βρετανία. Το βλέπουμε όμως και σήμερα, στα επεκτατικά «οράματα» του προέδρου της Αμερικής. Ξεκίνησε με τον πόλεμο των δασμών, αλλά όπου βρήκε οργανωμένη αντίδραση το μάζεψε πίσω, απείλησε τον Καναδά και την Γροιλανδία για βίαιη ενσωμάτωση, αλλά και εδώ η διεθνής αντίδραση τον ανάγκασε σε ριζική αναθεώρηση. Ξεφτιλίζει τους ηγέτες των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά όταν αυτοί στέκονται στο ύψος τους υπαναχωρεί και τους εκθειάζει σαν σπουδαίους ηγέτες. Το ίδιο ισχύει σήμερα και με την Ρωσία. Πιστεύει κανείς πως αυτή η στρατιωτική υπερδύναμη δεν θα είχε εισέλθει στο Κίεβο από την πρώτη εβδομάδα του πολέμου αν δεν βάζανε πλάτη τα κράτη κυρίως της Ευρωπαϊκής Ένωσης; Ούτε συζήτηση!.

Συμπέρασμα: Οι οργανωμένες σήμερα κοινωνίες σε κράτη δικαίου, οφείλουν να διαφυλάξουν πανανθρώπινες αξίες όπως ισότητα, ελευθερία, αξιοπρέπεια, αλληλεγγύη, «αγαθά» για τα οποία η ανθρωπότητα χρειάστηκε αιματηρή προσπάθεια εκατοντάδων χιλιάδων χρόνων για την αναγνώριση της αξίας αλλά και προσπάθεια επιβολής των ενάντια σε κάθε επίδοξο οπαδό του δόγματος «η ισχής πάνω από όλα». Η αποτελεσματική αντιμετώπιση, όπως πάντα, απορρέει από την δύναμη των πολλών έστω και πιο αδύναμων κοινωνιών. Και εδώ αναφέρομαι σε κοινωνία και όχι απαραίτητα σε κρατικούς φορείς και όργανα, γιατί οι κοινωνίες είναι αυτές που μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλες ανατροπές και να πιέσουν τα Δημόσια Κέντρα απόφασης σε καθοριστικές αποφάσεις. Θυμηθείτε πάλι την Ελληνική Επανάσταση, αλλά και την Γαλλική, την Ινδική και τα χιλιάδες άλλα παραδείγματα. Οι κοινωνίες είναι η πρωτοβάθμια, αλλά στο τέλος και η τριτοβάθμια πηγή αντίστασης, σε φαινόμενα που αποκλίνουν από την ισότιμη και δίκαιη εξέλιξη του ανθρώπινου γένους. Γι’ αυτό όμως χρειάζονται κοινωνίες ενημερωμένες και ενεργές. Ο μεγαλύτερος σύμμαχος των απανταχού υποστηρικτών της επιβολής των συμφερόντων τους δια της ισχύος, είναι κοινωνίες χωρίς συνοχή, ενημέρωση και αλληλεγγύη. Στοιχεία διαχρονικά, που όμως οδήγησαν τον άνθρωπο να επιβιώσει μέχρι σήμερα σε αντιξοότητες, που και η ΑΙ, αν την γυρίζαμε 100.000 χρόνια πίσω, θα προέβλεπε την εξαφάνιση του.

Συμπέρασμα των Συμπερασμάτων: Δεν υπάρχουν 2 δρόμοι, όπως ανέφερα παραπάνω, αλλά ένας και ο πιο δύσκολος, που είναι η αντίσταση στην οπισθοδρόμηση και στην υποταγή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας μέσω οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος.

Τα σχόλια δικά σας, τα περιμένουμε …
email z.ka@women-in -business.gr