ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΚΑΙ ΠΩΣ ΟΔΗΓΟΥΜΕΘΑ ΣΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ

Απο τον Ζαχαρία Καπλανίδη, Οικονομολόγο

Διάβασα με ιδιαίτερη προσοχή, όπως προανέφερα, την αιτιολογία του. Είχε, είναι γεγονός, αρκετά θετικά στοιχεία όπως το Δημοσιοοικονομικό πλεόνασμα, την μείωση της ανεργίας, την μείωση του Δημόσιου χρέους σε σχέση με το ΑΕΠ, την βελτιωμένη πιστοληπτική εικόνα των ελληνικών τραπεζών. Από την άλλη, όμως, μας χρεώνει το υψηλό Δημόσιο χρέος, (150% του ΑΕΠ) το έλλειμμα ισοζυγίου συναλλαγών (6,6% του ΑΕΠ) αφού εξακολουθούμε να εισάγουμε πολύ περισσότερα απ’ ότι εξάγουμε, το πρόβλημα με την δικαιοσύνη, που αντί να βελτιώνεται διαρκώς χειροτερεύει, και «last but not least», το Δημογραφικό.

Μετά απ’ αυτήν την ανάγνωση, ρώτησα τον εαυτό μου(το συνηθίζω αυτό), ποια απ΄αυτές τις αρνητικές παραμέτρους, που παραθέτει ο S&P, και μας αφήνει σε επίπεδο ΒΒΒ, θεωρώ την πλέον σημαντική. Και ο εαυτός μου, χωρίς δεύτερη σκέψη μου απάντησε «μεγαλοφώνως» το Δημογραφικό. Ξέρετε, αυτές οι άμεσες απαντήσεις που μας δίνει καμιά φορά ο εγκέφαλος και το θυμικό μας, δεν είναι πάντοτε και οι πλέον ορθές και ενδεδειγμένες. Χρειάζονται περαιτέρω ορθολογική επεξεργασία. Και ελάτε λοιπόν μαζί να ξεδιπλώσουμε τα στοιχεία και να αποδείξουμε ορθολογικά εάν το Δημογραφικό στην χώρα μας είναι πράγματι η βόμβα στα θεμέλια της οικονομίας, αλλά και ταυτόχρονα κοινωνικό και υπαρξιακό πρόβλημα πολλών μεγατόνων ή όχι.
Δημογραφικό έλλειμμα σημαίνει απλά, ότι κάθε χρόνο γεννιούνται στην Ελλάδα λιγότεροι άνθρωποι απ΄ότι πεθαίνουν. Σ΄αυτόν τον ορισμό σίγουρα συμφωνούμε όλοι. Πράγματι τα τελευταία χρόνια στην χώρα μας, γεννιούνται 75-80,000 παιδιά και πεθαίνουν 120,000 Έλληνες. Απλά και μαθηματικά, χάνουμε κάθε χρόνο, 40,000 συμπολίτες μας, δηλαδή μια ολόκληρη πόλη του μεγέθους της Καβάλας.

Σε 10 δηλαδή χρόνια από σήμερα, θα πρέπει να διαγράψουμε από τον Δημογραφικό χάρτη 10 περίπου πόλεις του μεγέθους της πανέμορφης αυτής πόλης του Βορρά. Ποιες είναι και θα είναι διαρκώς πιο έντονες οι συνέπειες αυτού του φαινομένου; Εγώ θα έλεγα η έλλειψη νέων, η υποστελέχωση των επιχειρήσεων σ’ όλους τους κλάδους της οικονομίας, η γήρανση του πληθυσμού με συνέπεια την κατάρρευση του ασφαλιστικού, η ερημοποίηση της υπαίθρου με ανυπολόγιστες οικονομικές, κοινωνικές και ίσως και γεωπολιτικές συνέπειες, αναγκαστική εισαγωγή μεταναστών από τρίτες χώρες, που μεσομακροπρόθεσμα μπορούν να αλλοιώσουν και το ανθρωπολογικό χαρακτήρα των Ελλήνων, μείωση των ξένων επενδύσεων στην ελληνική οικονομία λόγω έλλειψης προσωπικού και μάλιστα εξειδικευμένου και …. ας σταματήσουμε σ΄αυτά γιατί θα μπορούσα να γράψω ολόκληρο βιβλίο για τις συνέπειες του συνεχούς εντεινόμενου Δημογραφικού μας ελλείμματος.

Μέχρι εδώ ελπίζω να συμφωνείτε μαζί μου.
Πάμε τώρα στα αίτια του φαινομένου. Χωρίς αμφιβολία είναι το θέμα της υπογεννητικότητας. Για να διατηρούμε τον πληθυσμό μας στα ίδια επίπεδα(περίπου 10 εκατομμύρια) θα πρέπει κάθε Ελληνίδα να γεννά μέσο όρο 2 ½ παιδιά στην περίοδο της γονιμότητας της. Αυτό όμως που μας λένε οι στατιστικές είναι ότι ο μέσος όρος, στην πραγματικότητα, είναι ελαφρώς κάτω του 1 ½ παιδιά ανά γυναίκα. Και λέω ανά γυναίκα και όχι ανά οικογένεια, γιατί σήμερα, πολλές γυναίκες αλλά και άνδρες, αποφασίζουν να μείνουν στην κυριολεξία εκτός νυμφώνος. Βέβαια, στο πρόβλημα συμβάλει και η μετανάστευση Ελλήνων στο εξωτερικό. Στα δύσκολα χρόνια των μνημονίων, «πήραν των ομματιών τους» τουλάχιστον 600,000 νέοι Έλληνες. Δεν είναι όμως αυτό το μείζον πρόβλημα. Είναι μετά βεβαιότητας η υπογεννητικότητα. Πού οφείλεται λοιπόν αυτή η «τρομερή κυρία» που απειλεί να αφανίσει το Ελληνικό DNA; Άπαντες σχεδόν συγκλίνουν στο οικονομικό πρόβλημα. Οι νέοι είναι άνεργοι, όσοι δουλεύουν αμείβονται πενιχρά, τα ενοίκια είναι στο Θεό, με αποτέλεσμα και οι τριαντάρηδες να μένουν στο πατρικό, ο πληθωρισμός να μην αφήνει κανένα περιθώριο στην αγοραστική ικανότητα ακόμα και του μέσου Έλληνα, οι τράπεζες μετά το φιάσκο της δεκαετίας 2008-2018, κρατούν τα ¾ των Ελλήνων εκτός πιστοληπτικής ικανότητας και πολλά άλλα. Με αυτή την λογική ακολουθία, το κράτος προσπαθεί να αμβλύνει το πρόβλημα, με παροχές τύπου επιστροφής ενός μισθώματος ενοικίου, επιδοτήσεις σε πολυτέκνους της τάξης των 150-200€ ανά παιδί, δάνεια για αγορά πρώτης κατοικίας έως 120,000€ όταν όμως ένα σπίτι αξιοπρεπές των 100τμ στοιχίζει τα διπλάσια, μείωση των φορολογικών συντελεστών σε νέους που αμείβονται με πάνω από 2000€ τον μήνα, δηλαδή το ένα τοις χιλίοις και ούτε. Οδοντογλυφίδες εναντίον ελέφαντα. Διαφωνώ κάθετα. Και βέβαια διαφωνώ με την ουσία του προβλήματος, ότι δηλαδή αιτία της υπογεννητικότητας είναι κυρίως το οικονομικό! Μην βιάζεστε να διαφωνήσετε!
Ένα καλό παράδειγμα είναι η γιαγιά μου η Καλλιόπη από την Πέτρα της Μυτιλήνης. Γέννησε και μεγάλωσε 13 παιδιά, στην διάρκεια του μεσοπολέμου και του Β’ Παγκοσμίου όπου τα οικονομικά των Ελλήνων ήταν σε επίπεδα απόλυτης εξαθλίωσης. Και δεν ήταν μόνο η γιαγιά μου, από το 1920 μέχρι το 1980 ο πληθυσμός της χώρας, και παρά τις έντονες ροές μετανάστευσης, σχεδόν διπλασιάστηκε,(από 5,5 εκατομ σε 9 εκατομ) με οικονομικές συνθήκες πολύ χειρότερες από τις σημερινές. Το πρόβλημα δεν είναι κατά την ταπεινή μου άποψη κυρίως οικονομικό.

Είναι κοινωνικοπολιτικό.
Κοινωνικό, γιατί οι νέοι σήμερα, δεν κόπτονται να ζευγαρώσουν επισήμως, έχουν άλλες προτεραιότητες, όπως, η ανεξαρτησία τους, η αποφυγή ανάληψης ευθυνών, η επαγγελματική τους ανέλιξη. Σ ‘αυτά συμβάλουν και οι ελεύθερες και εύκολες σχέσεις των δύο φύλων, οι γυναίκες σε επαγγελματικό ανταγωνισμό με τους άνδρες, η επιδείνωση της κλιματικής αλλαγής με συνέπεια το 1/3 των γυναικών να δυσκολεύεται στην τεκνοποίηση, γεγονός που επιτείνεται και από το αυξημένο άγχος αλλά και την ποιότητα της διατροφής. Με αυτήν την ανάλυση, καθίσταται σαφές, ότι τα μέτρα που λαμβάνει η κυβέρνηση, δεν θα έχουν καμία τύχη και η υπογεννητικότητα στην χώρα θα είναι μονόδρομος. Οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Αρχής είναι ξεκάθαρες: σε 20 χρόνια από σήμερα, το 65% των Ελλήνων θα είναι πάνω από 68 χρονών και ο πληθυσμός της χώρας λιγότερος και από 9,000,000 κατοίκους. Ούτε σε διαρκή πόλεμο να είμαστε!
Εύλογα, θα μπορούσατε, είτε συμφωνείτε με τα παραπάνω είτε όχι, να με ρωτήσετε, εάν υπάρχει και ποια θα ήταν κατά την γνώμη μου μια αποτελεσματική στο πρόβλημα λύση. Ναι υπάρχει θα σας απαντούσα κατηγορηματικά.

Κι αυτή, είναι η ενδυνάμωση της εγκαταλελειμμένης ελληνικής επαρχίας. Αντί για επιδόματα και παντελώς ανεπαρκή οικονομικά κίνητρα στους νέους για δημιουργία οικογένειας και απόκτησης παιδιών, θα πρέπει να δώσει ισχυρά κίνητρα για έξοδο νέων κυρίως από Αθήνα και Θεσσαλονίκη σε όλη την επαρχία της Βόρειας και Κεντρικής Ελλάδας αλλά και του Βορείου Αιγαίου. Τα μέτρα θα πρέπει να περιλαμβάνουν ικανές χρηματοδοτήσεις για μετεγκατάσταση, διανομή κλήρου για ενασχόληση στον πρωτογενή τομέα, βελτίωση όλων των υποδομών σ ’αυτές τις περιοχές, όπως σχολεία, επαρκώς στελεχωμένα κέντρα υγείας, αρδευτικά έργα, σύγχρονες δομές και δίκτυα επικοινωνίας, εκπαίδευση και μεταφορά τεχνογνωσίας από δημόσιους φορείς όπως γεωπόνους, πολεοδόμους, ειδικούς χρηματοοικομικών και τραπεζικών συναλλαγών, που ούτως ή άλλως πληρώνει ο Ελληνικός λαός και τελικά τον κλέβουν και από πάνω, βλέπε ΟΠΕΚΕΠΕ και όχι μόνο.
Και αναλογιστείτε τώρα: έστω και 200,000 νέα ζευγάρια ή 400,000 μεμονωμένοι νέοι να αποφάσιζαν, με ένα τέτοιο πακέτο μέτρων, να έφευγαν, τι θα σήμαινε αυτό για την οικονομία αλλά και το δημογραφικό: πρώτον ενδυνάμωση του πρωτογενή τομέα, που σήμερα βρίσκεται στην εντατική, δεύτερον, αποσυμφόρηση της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης με πολλαπλά οφέλη όπως το κυκλοφοριακό, το στεγαστικό, την επιβάρυνση της ατμόσφαιρας, την αύξηση του άγχους, την ενδοοικογενειακή βία και την βία των νέων, την βελτίωση των υπηρεσιών υγείας και δεν έχει τέλος η λίστα αυτή. Από την άλλη πλευρά, ποιος νέος δεν θα προτιμούσε να ζει στην επαρχία και στο χωριό, όταν αυτό του εξασφαλίζει εργασία, εκπαιδευτικές και υγειονομικές παροχές, ευκαιρίες για τα παιδιά του, μια ζωή χωρίς έντονο άγχος, σε ιδανικό κλιματικό περιβάλλον αλλά και κοινωνικοποίηση και αλληλεγγύη που εξασφαλίζουν οι μικρές κοινωνίες στοιχεία που έχουν εξαφανιστεί ακόμα και σαν έννοιες από τις αδηφάγες μεγαλουπόλεις; Τι θα είχε στα αλήθεια να ζηλέψει ένας νέος σε ένα τέτοιο οργανωμένο περιβάλλον από την Αθήνα; Το οικονομικό; την ποιότητα των καθημερινών μετακινήσεων; την ποιότητα της ατμόσφαιρας; ή τις επιφανειακές σχέσεις του με το άλλο φύλο;

Τίποτα από όλα αυτά.
Αντίθετα, όλα τα πλεονεκτήματα θα ήταν υπέρ της ζωής στην επαρχία. Και το βασικό, που έχει σχέση με το σημερινό μας θέμα, οι οικογένειες αυτές, για πολλούς και ευνόητους λόγους, θα άρχιζαν να γεννούν παιδιά. Πάντοτε οι επαρχίες έδιναν περισσότερα παιδιά από τις μεγαλουπόλεις. Τυχαίο; δεν νομίζω. Μπορεί να μην φτάσουν το ρεκόρ της γιαγιάς μου της Καλλιόπης, αλλά σίγουρα θα φθάσουν τον ζητούμενο μέσο όρο των 2 ½ παιδιών ανά οικογένεια.

Και επειδή κυβέρνηση και αντιπολίτευση αλληλοκατηγορούνται, σχεδόν καθημερινά, για μέτρα ακοστολόγητα, που δεν αντέχει η Ελληνική Οικονομία, εγώ δεν θα επιτρέψω αυτό το άρθρο να κατηγορηθεί σαν ακοστολόγητο. Και σας καλώ μάλιστα να το κοστολογήσουμε μαζί. Δεν είναι τόσο δύσκολο, σας το υπόσχομαι.

Α. Επιδότηση 1000€ τον μήνα ή 12,000€ τον χρόνο για κάθε οικογένεια που θα μετακομίσει στην επαρχία και θα αποκτήσει 2 τουλάχιστον παιδιά. Μιλήσαμε για 200,000 οικογένειες θεωρητικά. Σύνολο επιβάρυνσης ετησίως 2.4 δισεκατομμύρια.
Β. Βελτίωση υποδομών σε σχολεία, κέντρα υγείας κ.λ.π. 500 εκατομμύρια τον χρόνο. Λίγο αυθαίρετο το νούμερο, αλλά όχι μη ρεαλιστικό.
Γ. Δάνειο από τις τράπεζες για έξοδα μετεγκατάστασης και εξοπλισμού νέων γεωργικών ή μικρών μεταποιητικών μονάδων (τυροκομεία, παρασκευής κομποστών, κ.α.) ύψους 100,000€ με εγγύηση του Δημοσίου. Το μέτρο αυτό δεν έχει δημοσιονομικό κόστος, παρά μόνο εάν δεν αποπληρωθεί από τους δανειολήπτες. Αντίθετα, υπάρχουν για αυτό τον σκοπό, δισεκατομμύρια από Ευρωπαϊκά προγράμματα αλλά και από την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα.

Συμπέρασμα: Το πραγματικό δημοσιονομικό κόστος αυτού του εγχειρήματος δεν ξεπερνάει, εάν κάνετε την πρόσθεση, τα 3 δισεκατομμύρια ετησίως. Θέλετε να τα κάνουμε 3,5 ή ακόμα και 4 δισεκατομμύρια; να το δεχθώ. Δεχθείτε όμως και εσείς όλα αυτά τα οφέλη για την οικονομία, την κοινωνία το Δημογραφικό και πολλά άλλα στα οποία αναφερθήκαμε. Τέσσερα δις ευρώ επένδυση ετησίως, είναι τίποτα μπροστά στα 40 δις, που υπόσχεται η κυβέρνηση, ότι θα είναι οι επενδύσεις, Ιδιωτικές και Δημόσιες, από το 2026 και για τα επόμενα χρόνια (18% του ΑΕΠ).

Κλείνοντας θα ήθελα να σας προσκαλέσω να επικοινωνήσετε ελεύθερα την γνώμη σας για τις θέσεις αυτού του άρθρου.
Σας υπόσχομαι ότι θα τα διαβάσω όλα προσεκτικά και θα σας απαντήσω προσωπικά. Με μία μόνο παράκληση: οι θέσεις να μην είναι υβριστικές και επιθετικές προς καμία πλευρά. Το περιοδικό μας δεν κάνει πολιτική, αλλά εκφράζει ρεαλιστικές και επιστημονικά τεκμηριωμένες απόψεις σε θέματα που αφορούν στην καθημερινότητα του Έλληνα πολίτη. Ας κάνουμε λοιπόν το Women in Business & Science δεξαμενή ανταλλαγής απόψεων, σε ήπιο και δημιουργικό κλίμα, με την ελπίδα ότι δεν είναι αργά, όλοι μαζί, να κάνουμε την Ελλάδα και πάλι μεγάλη στο επίπεδο τουλάχιστον που της αξίζει.

Απόψεις από μέρους σας, προς αυτή την κατεύθυνση, υποσχόμεθα το WIBS να τις δημοσιεύει είτε στα social media του περιοδικού είτε στην έντυπη έκδοση του.
Περιμένοντας την ανταπόκριση σας.
Email : z.ka@women-in-business.gr
Σας ευχόμαστε καλό χειμώνα

Σχόλια απο αναγνώστες του Women in Business & Science:

Στέφανος Βαβλιάρας
Συνταξιούχος Δάσκαλος
Πρώην Δήμαρχος Αιανής &
Κάτοικος Αιανής

Κύριε Καπλανίδη Θερμά Συγχαρητήρια.

Οι γονείς μας, πλούσιοι κι οπλισμένοι με αξίες, γνώριζαν τη ζωή τους. Πάνω από όλες τις αξίες, για τις περιόδους ’40, ’50, ’60, μέχρι και την δεκαετία του ’90 είχαν στην καθημερινότητά τους την Εργατικότητα, την αυτάρκεια κι ολιγάρκεια.

Σήμερα οι εποχές χαρακτηρίζονται από τις σπατάλες, την πλεονεξία και την ασέβεια στην γη. Εμείς παιδιά των γενιών εκείνων των περιόδων, όσοι πήραμε από τις αξίες αυτές, αναγνωρίζουμε την αξία του δημογραφικού. Πλην όμως, πολλά από τα « μορφωμένα παιδιά » της υπαίθρου, απαρνήθηκαν την καταγωγή τους. Ξεγελάστηκαν από τα φώτα των πόλεων κι έμειναν εκεί στις πόλεις μόνιμα. Σήμερα όλοι αυτοί είναι συνταξιούχοι και προτιμούν την ζωή στην πόλη.

Όλοι τους πρέπει να γυρίσουν στα χωριά τους. Όσο για την φορολογική πολιτική, ένα είναι το μέτρο. Οι Έλληνες που ζουν μόνιμα στα χωριά να μην πληρώνουν φόρο. Αντίθετα όποιος θέλει να κατοικεί στα αστικά κέντρα πάνω των τριάντα χιλιάδων κατοίκων να πληρώνει φόρο.

Δεν μπορεί το γάλα να κοστίζει στο χωριό 1,60 € και στην πόλη 1 €. Πολλά έχω να σου μεταφέρω, αλλά οι κατέχοντες την εξουσία δεν έχουν ώτα.

Παντελης Πασχαλίδης

Η ύπαιθρος που ήταν η μεγάλη δεξαμενή νέων ανθρώπων, όπου όλοι είχαν περισσότερα από τρία , εμένα η γονείς μου είχανε έξι παιδιά, απαξιώθηκε και χλευάστηκε από τούς αστικούς πληθυσμούς. Κανείς γονιός κοριτσιού δεν ήθελε να το παντρέψει σε χωριό, έστω και με τον καλύτερο νέο, ενώ πολύ πρόθυμα το πάντρευε στην πόλη, έστω και με ζητιάνο, για να γλιτώσει από τα χωράφια όπως έλεγαν. Και είχαν και κάποιο δίκιο, γιατί οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι, ήσαν τα μεγάλα θύματα των εμπόρων, που με την ανοχή του κράτους κατεχρώντο τον ιδρώτα των φτωχών ξωμάχων, οι οποίοι για να απαλύνουν τον πόνο τους, κατέφευγαν στον αυτοσαρκασμό. Θυμάμαι εν προκειμένω, ένα τέτοιο ποντιακό τραγούδι, που άκουγα συχνά την μητέρα μου να το τραγουδάει, τόσο συναισθηματικά, που δεν άντεχε να το τελειώσει γιατί την παίρναν τα κλάματα:

έριξαν οι εμπορ´να παιρνε τσάμπα τον καπνό

Τον χωρέτεν κι ερωτουνε σου λογαρεσμόν

Κι ο καημένον ο χωρευες παντελόν πα κι´εσσ

Κι α στην εντροπήν ατ´κειτε σου κρεβατ´απες.

Ερτε κι η γαρή στο πα Τάνια με τ´ατον

Νέος σκύλιε ντ´εδινες τζάμπα το καπνον

Τα μωρόπα σ´περισιάγκα απαν σου ακόμα

Τ´έναν ψαλαφά παπουτσιε τ´άλλον πανταλόν

Αυτή η κατάσταση επικρατούσε στην επαρχία, που ανάγκασε τους αγρότες και κτηνοτρόφους, την εντιμότερη και εργατικότερη κοινωνική τάξη, να εγκαταλείψει το χωριό του και να ξενιτευτεί η να μετακομίσει σε κάποια μεγαλούπολη και να σέρνεται πίσω από διάφορους πολιτικούς και πολιτικάντηδες, εκλιπαρώντας για κάποιο διορισμό -αποκατάσταση  και για το χωριό του ούτε να ακούσει πια. Πούλησε και τα Χωραφάκια του , αποκόπτοντας έτσι και τις ρίζες του από την επαρχία.

Κατερίνα Δημου

Έχετε δίκιο για όλα όσα γράφετε. Εγώ γεννήθηκα και μεγάλωσα και έκανα οικογένεια στο χωριό. Τα χρόνια έχουν αλλάξει. Πήγαινε η μάνα στο χωράφι, έπαιρνε και εμάς μαζί της. Βγαίναμε έξω για παιχνίδια και ήμασταν όλοι μαζί. Η μάνα ήταν σπίτι,  μάλωσες – θύμωσες – χτύπησες, έχεις κάποια απογοήτευση, το συζητούσαμε με την μάνα.

Τώρα τα παιδιά βλέπουν τη μάνα το βράδυ, κατάκοπη, τι να πρώτο κάνει.
Να μαγειρέψει, να βάλει πλυντήριο ρούχων – πιάτων, να τα διαβάσει, να ξεκουραστεί, να δει τα παιδιά, τον άντρα, ποτέ να τα αγκαλιάσει να τα συμβουλέψει, ποτέ να τα παίξει;

Η μαμά πρέπει να πληρώνεται και να μένει στο σπίτι, η μάνα προστατεύει την οικογένεια.

Σήμερα τα παιδιά είναι θύματα των συμμοριών. Σήμερα τα παιδιά κλείστηκαν στα διαμερίσματα. Δεν έχουν φίλους. Δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. Φοβούνται τους ανθρώπους. Κρύβονται πίσω από ένα κινητό. Σήμερα τα παιδιά δεν ξέρουν τι χρώμα έχει το χώμα. Σήμερα δεν υπάρχει παιδεία στην χώρα μας. Εάν είναι σε δημόσιο σχολείο θα μείνει αναλφάβητο .Θέλει φροντιστήριο. Ένα παιδί και με πολύ ζόρι να το βοηθήσεις να μάθει γράμματα, να πάρει μια τέχνη. Σήμερα τα παιδιά δεν μπορούν να εκφράσουν τα συναισθήματα τους και τις απόψεις τους. Εμείς από το πρωί, έως πού να νυχτώσει έξω, παίζαμε.

Ζυμώνονται οι προσωπικότητες των παιδιών. Μαθαίνουνε να σέβονται τον φίλο. Να συνεργάζονται. Να μοιράζονται. Να προστατεύονται. Και να προστατεύουν τους φίλους. Όλοι όσοι μεγάλωσαν έτσι είναι πολύ καλοί οικογενειάρχες.

Όλοι οι κλέφτες, όπου και να βρίσκονται, έμαθαν μόνο για τον εαυτό τους. Δεν μοιράστηκαν ποτέ τίποτα. Δεν γνωρίζουν τον εαυτό τους. Όλοι οι πολιτικοί έτσι είναι μεγαλωμένοι. Δεν υπάρχει περίπτωση να νοιαστούν για τον συνάνθρωπο. Δεν ξέρουν. Όσο για την επαρχία, εδώ και 20 χρόνια πεθαίνει. Δεν έχει κοινότητα. Δεν υπάρχει αστυνομία.. Δεν υπάρχει γιατρός. Για να πας το παιδί σήμερα στο σχολείο δεν πρέπει να δουλεύεις. Πρέπει να είσαι επάνω στο αμάξι πήγαινε στο σχολείο, πάρτα από το σχολείο, πήγαινε φροντιστήριο, πήγαινε γυμναστήριο. Πήγαινε εδώ πήγαινε εκεί. Ποιος θα δουλεύει; Και πόσα θα βγάζουνε να τα ξοδέψουν στις βενζίνες;

Τα παιδιά στην επαρχία είναι πολύ καλύτερα σαν παιδιά. Ζούνε με μεγαλύτερες ηλικίες και μαθαίνουνε να σέβονται. Σήμερα, οι παππούδες και οι γιαγιάδες, γνωρίζουν τα εγγόνια τους από τις φωτογραφίες. Και οι παππούδες μαραζώνουν ξεχασμένοι . Θα μπορούσαν να βοηθήσουν τα παιδιά, να κρατούν για λίγο τα εγγόνια, να τα ταΐζουν και να τα κοιμήζουν. Να νιώθουν έτσι μέλη της οικογένειας και αυτοί. Και ας μην είναι κάτω απο την ίδια στέγη.

Ξέρεις οι γειτόνισσες οι Αλβανίδες, μας εμπιστεύονται τα παιδιά τους, για να πεταχτούνε κάπου σε μια δουλειά 2-3 ώρες και μέχρι να μάθουμε τα νέα τους πέρασε η ώρα. Συγνώμη σάς κούρασα. Αλλά είναι ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα. Στην γειτονιά μου τα λιγότερα παιδιά είμασταν εμείς 3 κορίτσια. Όλοι είχαν από 6 -7 -9  παιδιά και όλοι κοιμόμασταν σε δύο ντιβάνια. Όλοι έκαναν οικογένεια έξω από το χωριό και είμαι πλέον η μόνη στην γειτονιά. Ευτυχώς ήρθαν Αλβανοί και έχεις να πεις μια καλημέρα. Συγνώμη σας κούρασα.

Nίκος Γιαννετός

Το δημογραφικό μας πρόβλημα, έχει να κάνει με την κανονικότητα της χώρας μας. Με την κοινωνική δικαιοσύνη και με το σεβασμό στους θεσμούς της δημοκρατίας. Έχει να κάνει με μία οικονομική πολιτική αντιδογματική έξω από τα συνηθισμένα και τα δεδομένα, με βάση την πραγματικότητα μίας χώρας και ενός λαού. Μία χώρα αισιόδοξη, που καθένας βρίσκει κάτι να κάνει, μία χώρα που δεν εμποδίζει τους ανθρώπους να εξελιχθούν, που δεν δυσκολεύει όλους τους ανθρώπους να ζήσουν. Μια κανονική χώρα, που η Ελλάδα δεν είναι πια τα τελευταία χρόνια

Δημήτρης Κόντος

Ο πρωτογενής τομέας (καλλιέργειες κτηνοτροφία αλιεία κλπ )κρατάνε ζωντανή την περιφερειακή Ελλάδα .Αυτήν τη στιγμή βιώνουμε μία τεράστια κρίση, στον πρωτογενή τομέα, ίσως μη αναστρέψιμη, με χρόνια άλυτα προβλήματα όπως ακριβό κόστος παραγωγής ,αρδευτικεςυποδομες, έλλειψη εργατών, υψηλό ΦΠΑ μικρός κλήρος με γραφειοκρατικές δυσκολίες για συνέργειες μεταξύ παραγωγών και πάρα πολλά άλλα, με αποτέλεσμα να εγκαταλείπουν κάθε χρόνο τον κλάδο κατά χιλιάδες . Άλλοι για εξωτερικό , άλλοι για Αθήνα, που φέτος δείχνει ότι πλέον δεν χωράει άλλους πια! Αβάσταχτη η ζωή για τους λίγους εναπομείναντες στα χωριά και τις κωμοπόλεις, αβάσταχτη και στην ασφυκτικά γεμάτη Αθήνα .

Η πολιτεία επιβάλεται να βάλει σε προτεραιότητα, την άμεση αντιμετώπιση του προβλήματος της εγκατάλειψης της υπαίθρου και του δημογραφικού, με πολύ γενναία μέτρα !

Προκόπης Νικολακάκος

Να γκρεμιστεί το κακό. Θα γκρεμιστεί το κακό και θα γίνουμε ξανά η Ελλάδα των παραδόσεων, των ηθών, των εθίμων, με την πίστη. Ο πύργος της Βαβέλ που χτίζουν θα τους καταπλακώσει

Vicky Vicky Thecook Kritikou
Το δημογραφικο φαινοταν οτι θα καταρρευσει απο την εποχη που τα περισσοτερα ζευγαρια εμεναν στα 2 παιδια. Στα αστικα κεντρα με εργαζομενους και τους δυο γονεις ακομα και τα δυο παιδια ηταν ηρωισμος. Τοτε επρεπε να ληφθουν τα πρωτα μετρα και σε σταθερη βαση! Τωρα πια πολλοι επιλεγουν να μην κανουν κανενα. Θλιψη! Αν προσθεσουμε σε αυτα την απολυτη εγκαταλειψη της επαρχιας χωρις βασικες υποδομες-δρομοι, ιατρικη περιθαλψη, εκπαιδευση, ευκολη και οικονομικη προσβαση στα αστικα κεντρα για καθε ειδους εξυπηρετηση-καταλαβαινουμε πως ειναι πολυ αργα για δακρυα.

Βασίλης Γραμματικόπουλος

Δυστυχώς οι έμποροι τά ολιγοπώλια ακόμα καί τά κόμματα δεν εκτίμησαν τό χωριό όλοι εκμετάλλευση τό είδαν ο καθένας για τον σκοπό τού. χρειάζονται ισχυρά κίνητρα για επιστροφή στο χωριό με ψίχουλα καί θυμίαμα δεν μπορείς νά δώσεις λύσεις η κατάσταση τραγική η ύπαιθρος ερημώνει τά χωριά μας σβήνουν