Σοφία Καλανταρίδου
Καθηγήτρια Μαιευτικής και Γυναικολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών,
Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Οικογενειακού Προγραμματισμού, Αντισύλληψης και Αναπαραγωγικής Υγείας,
Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης
Η Πρόωρη Ωοθηκική Ανεπάρκεια (ΠΩΑ) είναι η παύση της φυσιολογικής λειτουργίας των ωοθηκών πριν από την ηλικία των 40 ετών. Χαρακτηρίζεται από διαταραχές περιόδου ή αμηνόρροια, χαμηλά οιστρογόνα και υψηλά επίπεδα FSH. Η παύση της ωοθηκικής λειτουργίας, σε αντίθεση με τη φυσιολογική εμμηνόπαυση, είναι συχνά διαλείπουσα, επιτρέποντας πιθανότητες αυτόματης σύλληψης σε περίπου 5-10% των περιπτώσεων.
Οι νέες κοπέλες με ΠΩΑ έχουν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν υποθυρεοειδισμό, ανεπάρκεια των επινεφριδίων, σακχαρώδη διαβήτη και καρδιαγγειακά νοσήματα. Αυξημένος κίνδυνος για καρδιαγγειακά νοσήματα, που αποτελεί των πρώτη αιτία θανάτου στις γυναίκες, παρατηρείται και σε γυναίκες που σταματάει η λειτουργία των ωοθηκών και πριν από την ηλικία των 44 ετών, δηλαδή σε γυναίκες με πρόωρη εμμηνόπαυση. Για το λόγο αυτό θα πρέπει όλες οι γυναίκες στις οποίες σταματάει η λειτουργία των ωοθηκών τους πριν από την ηλικία των 44 ετών να παίρνουν ορμονική θεραπεία υποκατάστασης τουλάχιστον μέχρι την ηλικία της φυσιολογικής εμμηνόπαυσης, η οποία γίνεται στα 50 έτη.
Κύρια Συμπτώματα ΠΩΑ
– Διαταραχές κύκλου: Ασταθής περίοδος, βράχυνση κύκλου ή απότομη διακοπή της.
– Συμπτώματα έλλειψης οιστρογόνων: Σοβαρού βαθμού εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, κολπική ξηρότητα, σεξουαλική δυσλειτουργία.
– Υπογονιμότητα:Δυσκολίαεπίτευξης εγκυμοσύνης, αν και η αυτόματη σύλληψη παραμένει σε ποσοστό 5-10%, μετά την διάγνωση της ΠΩΑ. Πριν την εμφάνιση ΠΩΑ, η γονιμότητα είναι φυσιολογική.
Στις περισσότερες περιπτώσεις η αιτιολογία είναι άγνωστη, συχνά όμως είναι γενετική καθώς παρατηρείται σε αρκετές κοπέλες της ίδιας οικογένειας. Όταν υπάρχει θετικό οικογενειακό ιστορικό, θα πρέπει να γίνεται σε νεαρή ηλικία έλεγχος των επιπέδων της αντιμυλλέρειας ορμόνης (ΑΜΗ), πριν ξεκινήσουν οι διαταραχές περιόδου, καθώς μειωμένα επίπεδα ΑΜΗ μπορούν να προειδοποιήσουν για την επερχόμενη ΠΩΑ τουλάχιστον μία πενταετία πριν την εμφάνισή της. Όλες οι νεαρές κοπέλες με ΠΩΑ θα πρέπει να υποβάλλονται σε γενετικό έλεγχο με καρυότυπο και προμεταλλάξεις του ευθραύστου Χ. Το σύνδρομο του ευθραύστου Χ είναι η δεύτερη πιο συχνή αιτία νοητικής υστέρησης και μερικές φορές οι κοπέλες που είναι φορείς της προμετάλλαξης μπορούν να το κληρονομήσουν στα αγόρια που θα κυοφορήσουν, σε περίπτωση αυτόματης σύλληψης.
Η υπογονιμότητα αποτελεί το πιο σημαντικό πρόβλημα των νέων γυναικών με ΠΩΑ. Οι νέες ανακαλύψεις στον τομέα της βιολογίας της αναπαραγωγής και της νέο-ωοθυλακιογένεσης υπόσχονται να προσφέρουν αντιμετώπιση της υπογονιμότητας σε πολλές περιπτώσεις ΠΩΑ. Σήμερα, η πιο αποτελεσματική θεραπεία για την υπογονιμότητα είναι η δωρεά ωαρίου.
Η συχνότητα της ΠΩΑ έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια και τελευταίες μελέτες δείχνουν ότι εμφανίζεται σε 3,5% των γυναικών πριν την ηλικία των 40 ετών και σε 12% των γυναικών πριν την ηλικία των 44 ετών. Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στην κλιματική αλλαγή και την περιβαλλοντική ρύπανση.
Οι νέες κοπέλες με διαταραχές περιόδου και εξάψεις θα πρέπει να κάνουν νωρίς έλεγχο για τη διάγνωση τυχόν ΠΩΑ και οι συγγενείς τους θα πρέπει να ελέγχουν τα επίπεδα ΑΜΗ προκειμένου να κάνουν διατήρηση γονιμότητας, εφόσον το επιθυμούν.
